การพัฒนาคุณธรรมเด็กและเยาวชน
วันและวัยที่ไม่ธรรมดา
เมื่อเด็กวัยรุ่นในเมืองใหญ่อย่างนักเรียนชั้นมัธยมปลายของโรงเรียนพระหฤทัย นนทบุรี เข้าร่วมกิจกรรม “ค่ายพุทธบุตร พุทธธรรม” ที่วัดปัญญานันทาราม พวกเขาได้ทดลองใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย ท่ามกลางบรรยากาศอันสงบ พร้อมกับเรียนรู้และฝึกปฏิบัติตนตามหลักธรรมของศาสนาตลอด ๓ วันเต็ม จึงทำให้เห็นแนวทางการดำเนินชีวิตที่ถูกต้อง ได้สาระและข้อคิดดี ๆ ที่ช่วยเตือนสติและเป็นหลักยึดเหนี่ยวเมื่อต้องกลับไปใช้ชีวิตตามปกติในวิถีเมืองอันสับสนวุ่นวาย
เครือข่าย: วัดปัญญานันทาราม จ.ปทุมธานี
ค่ายพุทธบุตร พุทธธรรม
“ค่ายพุทธบุตร พุทธธรรม” เป็ นกิจกรรมหนึ่งของวัดปัญญานันทาราม เพื่ออบรมธรรมะให้กับเด็กและเยาวชน กระบวนการเรียนรู้ในค่าย มีทั้งการชวนคิด ชวนตั้งคำถาม และให้ปฏิบัติด้วยตนเอง ทำให้เด็ก ๆ เข้าใจและเข้าถึงคุณค่าของหลักธรรมในพุทธศาสนาได้จริง
เครือข่าย: วัดปัญญานันทาราม จ.ปทุมธานี
เครื่องมือลดทุกข์
แม้จะเป็นเด็กกำพร้าและยากจน ญาณกิรติ ศรีชะอุ้ม ก็ไม่ต่างจากเด็กวัยรุ่นที่ชอบเที่ยวเตร่ และหลงใหลการเล่นเกม จุดเปลี่ยนในชีวิตเกิดขึ้น เมื่อเรียนรู้การทำบัญชีครัวเรือนจากโรงเรียน และนำกลับมาทำ จึงพบว่ารายได้ของครอบครัวติดลบ ค่าใช้จ่ายส่วนเกินหมดไปกับค่าน้ำมันรถและการเล่นเกม รวมถึงค่าเบียร์ที่ยายดื่มเป็นประจำ เขาจึงคิดได้ว่า หากต้องการมีเงินเก็บไว้เรียนต่อ จะต้องตั้งใจเปลี่ยนพฤติกรรมใหม่ เลิกเที่ยว และใช้จ่ายอย่างประหยัด รวมถึงชวนยายให้ลดการดื่มเบียร์ บัญชีครัวเรือนจึงเป็นเครื่องมือดีที่ช่วยเพิ่มปัญญาและความสุขให้กับทุกคนในครอบครัว
เครือข่าย: โครงการสัจจะสะสมทรัพย์เพื่อการพัฒนา จ.ตราด
เยาวชนแถวหน้า
“กลุ่มไอเดีย” เป็นการรวมกลุ่มของคนหนุ่มสาวรุ่นใหม่ ที่มีพลังในการสร้างสรรค์สังคม พวกเขารวบรวมตัวแทนนักเรียนชั้นมัธยมปลายจากโรงเรียนต่าง ๆ กว่า ๖๐ คน มาทำค่าย “รวมนักคิด ใส่ความรู้ สร้างความดี” เพื่อพัฒนาศักยภาพการเป็นผู้นำที่พร้อมทั้งคุณธรรมและความสามารถ ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ที่เน้นการฝึกเป็นนักคิด วิทยากร และการทำงานร่วมกัน ซึ่งนอกจากจะได้เรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติเองแล้ว ยังได้เรียนรู้ผ่านตัวอย่างการทำงานของสมาชิกในกลุ่มไอเดียด้วย
เด็กเอาถ่าน
เด็กนักเรียนกลุ่มหนึ่งของโรงเรียนสัมมาสิกขาศรีษะอโศก สนใจการเผาถ่านด้วยเตาเผาอิวาเตะของชุมชน พวกเขาจึงศึกษาหาความรู้ทั้งจากตำรา ผู้รู้ และลงมือปฏิบัติด้วยตนเองทุกขั้นตอน โดยนำกระบวนการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ เช่น การสังเกต การจดบันทึก และการคำนวณ มาร่วมด้วย เป็นการบูรณาการการเรียนรู้ด้านวิชาการโดยต่อยอดจากฐานชีวิตของชุมชน นี่คือตัวอย่างของการศึกษาที่เป็นเนื้อเดียวกับวิถีชีวิตจึงทำให้เด็กคิดเป็น ทำเป็น และสามารถพึ่งตนเองได้
เครือข่าย: ชุมชนศรีษะอโศก จ.ศรีสะเกษ
มิตรภาพแห่งการเรียนรู้
เยาวชนจากหลายโรงเรียนในตัวจังหวัดอุบลราชธานี เข้าร่วมกิจกรรมค่าย “เยาวชน คนสร้างชาติ” เพื่อเรียนรู้การใช้ชีวิตและทำกิจกรรมต่าง ๆ ตามวิถีพึ่งตนเองที่อยู่ในกรอบของหลักธรรม โดยมีเยาวชนจากโรงเรียนสัมมาสิกขาเป็นพี่เลี้ยง ตลอดเวลา ๔ คืน ๕ วัน ท่ามกลางบรรยากาศแห่งความเป็นมิตรของคนวัยเดียวกัน เยาวชนจากต่างที่และต่างวัฒนธรรมก็ได้แลกเปลี่ยนเติมเต็มซึ่งกันและกัน เกิดเป็นประสบการณ์การเรียนรู้คุณธรรมที่สนุกและได้ผล
เครือข่าย: ชุมชนราชธานีอโศก จ. อุบลราชธานี
ชีวิตที่เปลี่ยนแปลง
เอกนิกร เนาว์ถึง เป็นนักเรียนที่เคยเข้าร่วมโครงการ “สายธารธรรม” ซึ่งเป็นการอบรมเพื่อพัฒนาจิต ทำให้ตระหนักรู้ถึงสิ่งที่ตนเคยทำผิดพลาด จึงตัดสินใจเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมใหม่ คือเลิกเหล้า ตั้งใจเรียน และช่วยงานบ้านมากขึ้น ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่จะนำไปสู่สิ่งที่ดีขึ้น
เครือข่าย: โครงการสายธารธรรม จ. นครราชสีมา
เมล็ดพันธุ์แห่งปัญญา
กิจกรรม “ค่ายผู้นำเยาวชน SOS” (Seeds of Spirituality) ที่จัดขึ้นโดยเสถียรธรรมสถานร่วมกับพันธมิตรองค์กรต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน เป็นหนึ่งในกระบวนการบ่มเพาะคุณธรรมในตัวเยาวชน โดยเฉพาะการทำงานอาสารับใช้สังคม ซึ่งไม่ได้ใช้เพียงแค่กำลังกาย แต่ยังต้องอาศัยจิตใจที่สงบเย็น ไม่ขุ่นมัว จึงจะส่งผลให้การทำงานสร้างสรรค์นั้นเกิดขึ้นได้อย่างมีพลัง
เครือข่าย: เสถียรธรรมสถาน กรุงเทพฯ
ศูนย์ศิลปธรรม
พระมหาสมโชค ธีรธมฺโม ค้นพบว่า การสอนธรรมะผ่านศิลปะเป็นวิธีได้ผล จึงเปิดสอนศิลปะให้กับเด็กและบุคคลทั่วไปเป็นประจำในโรงเรียนพุทธศาสนาวันอาทิตย์ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ โดยศูนย์คุณธรรมได้เข้าไปสนับสนุนอุปกรณ์ที่จำเป็น และปรับปรุงให้เป็น “ศูนย์การเรียนรู้ศิลปธรรมต้นแบบ” ที่ทำหน้าที่เผยแพร่คุณธรรมผ่านการเรียนศิลปะได้กว้างขวางขึ้น
เครือข่าย: ศูนย์การเรียนรู้ศิลปธรรมต้นแบบ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ จ.นนทบุรี
บ้านของเรา
ในชั่วโมงศิลปธรรม พระมหาสมโชค ธีรธมฺโม กำหนดหัวข้อ “บ้านของเรา” ให้เด็ก ๆ วาดรูปและระบายสี เมื่อเวลาผ่านไป ๔ ชั่วโมง บ้านหลายหลังก็สำเร็ จ ออกมาอย่างสมบูรณ์ เช่น น้องเกด ศิษย์รุ่นบุกเบิกของหลักสูตรศิลปธรรม วาดภาพบ้านที่อบอวลไปด้วยรักและความอบอุ่นของครอบครัว ชั่วโมงศิลปธรรมจึงเป็นกิจกรรมที่นำเด็ก ๆ เรียนรู้เรื่องความดีและความจริงอย่างง่าย ๆ ได้ทั้งปัญญา สมาธิ ความอดทน และความตั้งใจเพื่อให้การทำงานนั้นสำเร็จ รวมถึงการอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขของครอบครัว
เครือข่าย: ศูนย์การเรียนรู้ศิลปธรรมต้นแบบ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ จ.นนทบุรี
เด็กกับการภาวนา
ในการอบรมภาวนา “สู่ศานติ สมานฉันท์” ซึ่งนำโดยท่านติช นัท ฮันห์ และพระภิกษุ ภิกษุณี จากหมู่บ้านพลัม ประเทศฝรั่งเศส มีแนวทางการปลูกฝังธรรมะแก่ เด็กด้วยวิธีการง่าย ๆ คือ ประยุกต์การปฏิบัติเข้ากับกิจกรรมหลากหลายในวิถีชีวิต เช่น การภาวนากับผลส้มก่อนที่จะกิน ซึ่งช่วยฝึกฝนทั้งการมองอย่างลึกซึ้ง การคิดอย่างเชื่อมโยง และการกินอย่างมีสติ ไปจนถึงความกตัญญูรู้คุณต่อเพื่อนมนุษย์และธรรมชาติที่มีส่วนเกื้อกูลต่อชีวิตของเรา
ครอบครัวสุขสันต์
ทุกวันอาทิตย์ที่ ๔ ของเดือน บ้านอารีย์จะจัดกิจกรรม “ครอบครัวสุขสันต์” ขึ้น เพื่อให้เด็กรุ่นใหม่ที่เติบโตในวิถีเมืองใหญ่ มีโอกาสซึมซับธรรมะ ได้ใกล้ชิดพระสงฆ์ และรู้จักปฏิบัติตัวในฐานะชาวพุทธอย่างถูกต้อง มีการจัดเตรียมกิจกรรมต่าง ๆ อย่างแยบคาย เช่น การเล่านิทานชาดก การทำงานศิลปะ และการทำขนม พร้อมไปกับการสวดมนต์ ไหว้พระ ฟังธรรม และถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ ซึ่งนอกจากครอบครัวจะได้ทำกิจกรรมร่วมกันแล้ว เด็ก ๆ ยังได้เห็นตัวอย่างดีจากพ่อแม่ เรียนรู้และซึมซับธรรมะอย่างสนุกสนาน กิจกรรมครอบครัวสุขสันต์จึงตรงใจพ่อแม่รุ่นใหม่ที่ต้องการให้ลูกมีธรรมะเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจท่ามกลางการเติบโตในโลกที่วุ่นวายสับสน
เครือข่าย: บ้านอารีย์ กรุงเทพฯ
ห้องสมุดสามเณร
ห้องสมุดของโรงเรียนมงคลวิทยา ซึ่งเป็นโรงเรียนประจำของสามเณรในจังหวัดระยอง มีสภาพทรุดโทรมและขาดการดูแล หนังสือส่วนใหญ่มีเนื้อหาล้าสมัย ทีมบรรณารักษ์จากสำนักหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (ประสานมิตร) จึงอาสานำความรูและประสบการณ์ของมืออาชีพ มาช่วยปรับปรุงห้องสมุด ทั้งสภาพแวดล้อมและการจัดระบบหนังสือ ส่วนศูนย์คุณธรรมก็สนับสนุนงบประมาณจัดหาหนังสือใหม่ หลากหลายเนื้อหากว่าหนึ่งพันเล่มเพื่อให้เป็นคลังความรู้ที่เหมาะสมในการบ่มเพาะปัญญาแก่เหล่าสามเณร
เครือข่าย: สำนักหอสมุดกลาง ม.ศรีนครินทรวิโรฒ (ประสานมิตร) กรุงเทพฯ
ห้องสมุดสร้างคน
เมื่อห้องสมุดโรงเรียนมงคลวิทยาได้รับการปรับปรุงใหม่และเปิดโอกาสให้สามเณรมีส่วนร่วมคัดเลือกหนังสือที่ชื่นชอบเข้าห้องสมุดด้วยตนเอง ทำให้เกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของและมีจิตอาสามาช่วยกันดูแลห้องสมุด ตั้งแต่งานบริการ งานจัดทำเลขหมู่หนังสือและลงฐานข้อมูลสำหรับสืบค้น งานซ่อมแซมหนังสือเก่า ทำปกหนังสือใหม่ จนถึงงานทำความสะอาดและตรวจนับจำนวนหนังสือบนชั้นวาง เพราะตระหนักดีว่าหนังสือทุกเล่ม คือ เพื่อนช่วยฝึกสมาธิ เสริมสร้างทักษะ ให้ความรู้ และผ่อนคลาย เป็นขุมทรัพย์เล็ก ๆ ที่สามเณรทุกคนรักและยินดีช่วยกันดูแล ห้องสมุดที่ปรับปรุงใหม่นี้จึงเป็นทั้งคลังความรู้และเครื่องมือฝึกตนให้กับเหล่าสามเณร
เครือข่าย: สำนักหอสมุดกลาง ม.ศรีนครินทรวิโรฒ (ประสานมิตร) กรุงเทพฯ
เด็กรักษ์ป่าพรุ
เด็ก ๆ จากชมรมอนุรักษ์ฯ และชมรมรักษ์ต้นไม้ โรงเรียนชะอวดเคร่งธรรมวิทยา ทั้งสมาชิกเก่าที่เคยเข้าค่ายอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและค่ายพัฒนาคุณธรรมมาแล้ว และน้องใหม่ของชมรม ต่างอาสามาช่วยทำฝายกั้นน้ำร่วมกับชุมชนในป่าพรุควนเคร็งด้วยความตั้งใจดี จึงได้เรียนรู้ถึงความสัมพันธ์ของระบบนิเวศน์ที่เชื่อมร้อยเกื้อกูลกันตลอดสาย จากป่าพรุถึงคนลุ่มน้ำทะเลสาบ คนทำนาถึงคนชายฝั่งทะเล และตระหนักว่าการจัดการน้ำต้องอาศัยทั้งความรู้ ภูมิปัญญา และคุณธรรม เพื่อให้เกิดการเกื้อกูลกับทุกฝ่าย จึงจะสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข เป็นประสบการณ์ที่มีคุณค่าที่เด็ก ๆ ในชุมชนป่าพรุได้เรียนรู้จากการลงมือทำหน้าที่เล็ก ๆ ของตัวเอง
เครือข่าย: เครือข่ายแผนแม่บทชุมชนภาคใต้ จ.นครศรีธรรมราช
ต้นกล้าแห่งป่าโนนใหญ่
ในวิชาสังคมของนักเรียนชั้น ป.๖ โรงเรียนบ้านเสียว เด็ก ๆ ออกไปเรียนรู้ในป่าชุมชนโนนใหญ่ โดยมี พ่อสมัย ราชเจริญ ซึ่งได้รับการยกย่องเป็นคนดีต้นแบบของตำบลเสียวเป็นผู้ให้ความรู้เรื่องวิถีหาอยู่หากินของคนโนนใหญ่ที่ผูกพันกับป่ามาช้านาน ทำให้เด็กรู้ซึ้งถึงคุณค่าของป่า และตระหนักถึงหน้าที่ที่ต้องช่วยกันปกป้องรักษาป่าและวิถีชุมชนสืบต่อไป
เครือข่าย: วิทยาลัยการจัดการทางสังคม ภาคอีสาน
จักรยานเด็กใจวิเศษ
พระครูปลัดสมบูรณ์ สุมังคโล เจ้าอาวาส วัดป่าธรรมศิลาราม ชวนเด็ก ๆ ตั้งชมรมจักรยานใจวิเศษขึ้น เพื่อพากันไปเรียนรู้ธรรมะนอกสถานที่ทุกวันเสาร์ เป็นกระบวนการเรียนรู้ธรรมะจากของจริงที่สนุกสนาน เด็ก ๆ ช่วยกันเลือกว่าจะออกไปทำความดีที่ไหน เช่น ไปช่วยเก็บขยะที่ตลาด พวกเขาได้เรียนรู้ตั้งแต่การปั่นจักรยานอย่างมีสติ ความรับผิดชอบเรื่องการทิ้งขยะ ความสุขจากการทำความดีแม้เป็นเรื่องเล็กน้อย ซึ่งกิจกรรมทุกวันเสาร์นี้ ทั้งพระครูเจ้าอาวาส พระลูกวัด ลูกศิษย์ และชาวบ้านในชุมชนมาช่วยกันเป็นพี่เลี้ยง เด็กจึงใกล้ชิด ชุมชน และวัด ก่อนเลิกกิจกรรมยังได้สงบนิ่งเพื่อทบทวนสิ่งดีที่ทำมาตลอดวัน ทำให้เรียนรู้ว่าธรรมะเป็นเรื่องใกล้ตัว ลงมือปฏิบัติได้ไม่ยากและดีต่อทุกคน
เครือข่าย: วัดป่าธรรมศิลาราม จ. บุรีรัมย์
เรียนรู้ร่วมกัน สร้างพลังสู่สังคม
นักศึกษาน้องใหม่ทุกคนของคณะวิจิตรศิลป์ และคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จะต้องเข้าร่วมโครงการ “เรียนรู้ร่วมกัน สร้างพลังสู่สังคม” ซึ่งจัดกระบวนการเรียนรู้ โดยให้ทุกคนจำลองตัวเองเป็นผู้พิการ และพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับผู้พิการตัวจริงจากศูนย์การดำรงชีวิตอิสระ สมาคมคนพิการทุกประเภท จังหวัดนครปฐม เพื่อเรียนรู้คุณค่าและความหมายของชีวิต เป็นบทเรียนแรกที่ช่วยวางฐานใจของนักศึกษาน้องใหม่ให้ก้าวต่อไปได้อย่างไม่ย่อท้อ
ศูนย์เรียนรู้ วัดสบลืน
พระมหาบุญมี ฐิตธมฺโม เจ้าอาวาสวัดสบลืน ชักชวนคนในชุมชนทั้งผู้ใหญ่และเด็ก มาร่วมคิดและร่วมปรับปรุงอาคารของโรงเรียนร้างที่เคยเป็นแหล่งมั่วสุมอบายมุขให้กลายเป็น “ศูนย์เรียนรู้คุณธรรม วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นวัดสบลืน” มีทั้งห้องสมุด ห้องพิพิธภัณฑ์ ห้องคีตาคุณธรรม ฯลฯ และทุกวันหยุดยังจัดกิจกรรมดี ๆ มากมาย เช่น การสอนดนตรีล้านนาโดยศิลปินพื้นบ้านในชุมชน การนำชมพิพิธภัณฑ์โดยวิทยากรเยาวชนที่อาสากันมา ศูนย์เรียนรู้คุณธรรมฯ วัดสบลืนจึงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้รู้จักและเข้าใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ จนเกิดความภูมิใจและความผูกพันในถิ่นฐานบ้านเกิด พร้อมที่จะกลับมาช่วยกันพัฒนาต่อไปในอนาคต
เครือข่าย: ศูนย์เรียนรู้คุณธรรมฯ วัดสบลืน จ.ลำปาง
ปลูกความดี ที่สัตยาไส
โรงเรียนสัตยาไส มีเป้าหมายสร้างเด็กให้เป็นคนดี จึงบูรณาการเรื่องคุณธรรมเข้าไปในทุกรายวิชาและทุกกิจกรรม เพื่อให้เป็นกระบวนการปลูกฝังความดีที่กลมกลืนเป็นเนื้อเดียวกับวิถีชีวิตในโรงเรียน เช่น การสวดมนต์ การฟังนิทานสร้างสรรค์ การฝึกสมาธิจนเป็นวิถีปฏิบัติ และใช้ความรักความเมตตาของครูเป็นแรงหนุนให้เด็ก ๆ มีความสุขกับการเรียนรู้จนเกิดเป็นปัญญา เพราะเชื่อมั่นว่าด้วยกระบวนการเช่นนี้จะทำให้เด็กเติบโตขึ้นอย่างมีความสุข และมีคุณธรรมเป็นรากฐานมั่นคงของชีวิต
เครือข่าย: โรงเรียนสัตยาไส จ.ลพบุรี
โรงเรียนวิถีพุทธ
แนวทางวิถีพุทธของโรงเรียนบ้านแม่จ้อง คือการสร้างคนให้มีหลักพุทธธรรมเป็นวิถีในการใช้ชีวิต โดยนำแก่นธรรม หลักไตรสิกขา ได้แก่ศีล สมาธิ ปัญญา มาบูรณาการการเรียนรู้ลงสู่ตัวเด็กด้วยกิจกรรรมอันหลากหลาย เช่น การนั่งสมาธิก่อนเข้าเรียน การพิจารณาอาหาร การฝึกการวิเคราะห์ข่าวตามหลักศีล ๕ หรือ การกินอาหารมังสวิรัติทุกวันจันทร์เพื่อรักษาศีลข้อ ๑ เป็นต้น ซึ่งทุกกิจกรรมเด็กแม่จ้องทุกคนทำได้อย่างไม่ขัดฝืน เพราะได้เรียนรู้และเข้าใจในเหตุและผลของสิ่งที่ทำอย่างแท้จริง
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านแม่จ้อง จ. เชียงใหม่
ลูกแม่จ้อง
ในเวลาว่าง เด็ก ๆ โรงเรียนบ้านแม่จ้องจะจับกลุ่มกันฝึกสะล้อ ซอ ซึง นักเรียนรุ่นพี่ที่พอมีฝีมือ ก็จะอาสารับผิดชอบสอนรุ่นน้องที่เพิ่งหัดอย่างตั้งใจ กิจกรรมนี้มีเป้าหมายเสริมทักษะการเรียนรู้ตามแนววิถีพุทธที่โรงเรียนจัดขึ้นและสอดคล้องกับความต้องการของชุมชนที่อยากให้ลูกหลานสืบสานภูมิปัญญาดนตรีล้านนา นอกจากเด็กจะค้นพบความสามารถของตนเองจนเกิดความภูมิใจแล้ว การเล่นดนตรียังช่วยฝึกสมาธิ และคุณธรรมพื้นฐาน เช่น ความอดทน ความพยายาม และความสามัคคี ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านแม่จ้อง จ. เชียงใหม่
อุ๊ยสอนหลาน
ทุกวันศุกร์ โรงเรียนบ้านแม่จ้องจะเชิญ “อุ๊ย” หรือผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนมาเป็นครูถ่ายทอดภูมิปัญญาพื้นบ้านให้แก่เด็ก ๆ เช่น การตัดตุงไส้หมูซึ่งเป็นของประดับในงานบุญล้านนา การเย็บบายศรี การจักสานตะกร้าใช้เอง หรือการนวดเพื่อทดแทนคุณพ่อแม่ เป็นต้น เด็กได้ทั้งความรู้ด้านวัฒนธรรมและวิชาชีพ รวมถึงได้ซึมซับสิ่งสำคัญที่ซ่อนอยู่ในภูมิปัญญาของอุ๊ยทั้งหลาย คือ คุณธรรมในการทำงาน และการดำรงชีวิต
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านแม่จ้อง จ. เชียงใหม่
หมากรุก หมากชีวิต
โครงงาน “หมากรุกไทย สร้างความคิด สร้างปัญญา พัฒนาคุณธรรม” คือกิจกรรมที่โรงเรียนสายน้ำทิพย์สนับสนุนให้เด็ก ๆ ใช้เวลาในยามว่างให้เกิดประโยชน์ เพราะนอกจากจะช่วยพัฒนาทักษะทางด้านการคิดแล้ว ยังช่วยปลูกฝังคุณลักษณะที่ดีให้แก่เด็ก เช่น การรู้แพ้รู้ชนะ การแก้ปัญหา ความรอบคอบ ความอดทน และมีสมาธิ
เครือข่าย: โรงเรียนสายน้ำทิพย์ กรุงเทพฯ
โรงเรียนวิถีชีวิต เศรษฐกิจพอเพียง
ที่ผ่านมาโรงเรียนหนองหนอนเป็นโรงเรียนเล็ก ๆ ที่ขาดแคลนงบประมาณ แต่เมื่อนำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ก็พบว่า โรงเรียนมีฐานทุนทรัพยากรธรรมชาติที่พรั่งพร้อม คือ มีดิน มีน้ำ และมีความรู้ ครูกับนักเรียนจึงช่วยกันทำเกษตรเป็นกิจกรรมที่เชื่อมโยงทุนจากธรรมชาติที่มีบูรณาการเข้ากับการเรียน และยังทำให้มีอาหารดีกินอิ่มท้อง มีเหลือขายเป็นรายได้คืนกลับมาเป็นทุนเพื่อใช้พัฒนาต่อยอดไปได้อีก ทั้งหมดหมุนเวียนเป็นวิถีชีวิตแบบพอเพียงในโรงเรียนที่เด็กเรียนรู้และสัมผัสได้จริง
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านหนองหนอน จ. นครศรีธรรมราช
เศรษฐกิจพอเพียงมีชีวิต
โรงเรียนแม่ริมวิทยาคมสร้างบ้านพักให้เด็กชาวเขาจากบ้านแม่โต๋ซึ่งอยู่บนดอยสูงมาอยู่เป็นนักเรียนกินนอน นอกจากเรียนหนังสือแล้ว แต่ละคนจะมีหน้าที่รับผิดชอบทั้งงานในบ้านและงานนอกบ้านที่คุณครูพาทำ คือ “โครงการส่งเสริมการมีรายได้ระหว่างเรียนบนพื้นฐานเศรษฐกิจพอเพียง” พื้นที่ที่เคยรกร้างในโรงเรียนเปลี่ยนเป็นแปลงปลูกผัก เลี้ยงปลา กบ ไก่ ฯลฯ ทำให้ลดค่าใช้จ่ายและยังมีรายได้เพิ่ม เป็นวิถีการใช้ชีวิตอย่างพอเพียงที่เด็ก ๆ เรียนรู้ด้วยการลงมือปฏิบัติจริง ได้ทั้งความรู้และฝึกความรับผิดชอบ ปัจจุบันแปลงพืชผักและเลี้ยงสัตว์กลายเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญให้กับคนอื่น ๆ อีกมากมาย
เครือข่าย: โรงเรียนแม่ริมวิทยาคม จ. เชียงใหม่
ลายสือเส้นสีรุ้ง
การจัดทำวารสาร “ลายสือเส้นสีรุ้ง” เป็นส่วนหนึ่งในโครงการ “ละอ่อนอาสาพัฒนาสังคมคุณธรรม” นักเรียนจากหลายโรงเรียนรวมตัวกันเป็นเครือข่ายเยาวชนเส้นสีรุ้ง ช่วยกันจัดทำวารสาร โดยเปิดกว้างให้ทุกคนค้นหาแง่มุมดีในชีวิตประจำวัน หรือลงไปเรียนรู้เรื่องราวดี ๆ ที่มีมิติเชิงคุณธรรม เช่น เรื่องของคนในครอบครัว คนในชุมชน แล้วนำมาถ่ายทอดเป็นบทความ มีกองบรรณาธิการเป็นหลักในการคัดสรรบทความที่ส่งเข้ามาและนำมาจัดทำเป็นวารสาร รูปเล่มสวยงาม และมีสาระข้อคิดเพื่อให้เป็นสื่อสร้างแรงบันดาลใจให้ผู้คนอีกมากมาย กระบวนการทำวารสารทั้งหมดฝึกทั้งทักษะการคิด การเขียน และการทำงานร่วมกัน รวมถึงการหล่อหลอมความคิดเชิงคุณธรรมลงไปในจิตใจด้วย
เครือข่าย: โรงเรียนแม่ริมวิทยาคม จ. เชียงใหม่
คุณธรรมชายป่า
โรงเรียนบ้านห้วยโผเป็นโรงเรียนของชุมชนที่มีวิถีชีวิตผูกผันกับป่า ครูจึงเห็นความสำคัญที่จะปลูกจิตสำนึกให้เด็กรักป่า เริ่มจากกิจกรรมเล็ก ๆ ที่นำทรัพยากรจากป่าชุมชนที่อยู่ติดกับโรงเรียนมาสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะเป็นงานศิลปะจากเศษใบไม้แห้ง ผ้าทอมือสีหวานที่ทำมาจากเปลือกไม้ที่เด็กเข้าไปเลือกเก็บเองในป่า เป็นกิจกรรมง่ายที่ใช้ทรัพยากรใกล้ตัวและความรู้ภูมิปัญญาของท้องถิ่น มาปลูกฝังและบ่มเพาะให้เด็ก ๆ เกิดความรักหวงแหนธรรมชาติ และเข้าใจถึงความสำคัญที่จะช่วยกันรักษาป่าไว้
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านห้วยโผ จ. แม่ฮ่องสอน
สายใยครอบครัวคนรักษ์ป่า
โรงเรียนบ้านห้วยโผจัด “ค่ายสายใยครอบครัวคนรักษ์ป่า” ขึ้นเพื่อให้ผู้ปกครองและเด็ก ๆ เกิดความผูกพันกันในการดูแลรักษาป่า กิจกรรมของค่ายมีทั้งการเดินตามคนเฒ่าคนแก่ออกไปศึกษาสมุนไพร ร่วมคิดแผนการดูแลรักษาป่า และลงแรงช่วยกันสร้างฝายเพือชะลอความชุ่มชื้นคืนกลับสู่ผืนป่า กิจกรรมค่ายครั้งนี้จึงช่วยกระชับความสัมพันธ์ของครอบครัว ชุมชน และเรียนรู้เข้าใจร่วมกันว่า คนพึ่งป่า ป่าก็พึ่งคน เป็นเสมือนครอบครัวใหญ่ที่ต้องรักษาสมดุลไว้เช่นเดียวกับครอบครัวของคนห้วยโผ
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านห้วยโผ จ. แม่ฮ่องสอน
ปลูกต้นคุณธรรม
โรงเรียนหนองพลวงมิตรประชา ตั้งเป้าหมายว่าอยากสร้างเด็กให้เป็นคนดี จึงมีแนวคิดสร้างโรงเรียนให้เป็นอาณาจักรคุณธรรม ทุกกระบวนกิจกรรมมุ่งเน้นการปลูกฝังคุณธรรมลงในใจครูและเด็ก เริ่มด้วยกิจกรรมง่าย ๆ ในทุกเช้า เด็กจะเลือกเก็บดอกไม้สวยจากบ้านมาให้คุณครู เป็นการเริ่มต้นทุกวันใหม่ด้วยการแบ่งปันความรักความเมตตา แล้วจึงร่วมทำกิจกรรมดีไปพร้อมกัน ทั้งสวดมนต์ไหว้พระ นั่งสมาธิ แผ่เมตตา ฟังนิทานความดี และเสริมสร้างพลังกายด้วยโยคะซึ่งปรับประยุกต์ให้มีท่าทบทวนคุณธรรม ๘ ประการ ทั้งหมดนี้เป็นการจัดสภาพแวดล้อมของโรงเรียนเพื่อให้เด็ก ๆ ได้เติบโตขึ้นท่ามกลางความรักและความดี
เครือข่าย: โรงเรียนหนองพลวงมิตรประชา จ. ขอนแก่น
คืนโรงเรียนให้ชุมชน
ทุกวันที่ ๑๕ ของเดือน ที่โรงเรียนหนองพลวงมิตรประชาเป็นวันจิตอาสา ให้คนในชุมชนเข้ามาทำกิจกรรมร่วมกับลูกหลานในโรงเรียน บ้างก็อาสาเอาภูมิปัญญาดี เช่น การเล่นดนตรี การทำอาหาร การจักสาน และการเกษตรมาถ่ายทอดให้ บ้างก็อาสาเอาแรงกายและความเชี่ยวชาญงานช่างมาช่วยซ่อมแซมอาคารเรียนที่ชำรุด วันจิตอาสาจึงเต็มไปด้วยกิจกรรมสนุก ๆ ได้ทั้งความรู้และความรัก นี่คือสังคมดีที่โรงเรียนและชุมชนช่วยกันสร้างเพื่อเป็นภูมิคุ้มกันให้ลูกหลานเติบโตอย่างมั่นคง
เครือข่าย: โรงเรียนหนองพลวงมิตรประชา จ. ขอนแก่น
อนุรักษ์ผักหวานป่า
เพราะความไม่รู้และการเก็บผิดวิธี ผักหวานป่าที่เคยมีมากในชุมชนจึงลดลงอย่างรวดเร็ว โรงเรียนสีคิ้วหนองหญ้าขาวจึงคิดกิจกรรมอนุรักษ์ผักหวานป่าขึ้น ให้เด็ก ๆ เรียนรู้และลงมือปลูกต้นผักหวานป่าด้วยตนเอง ผักหวานป่าเป็นพืชที่โตช้าและมีระบบรากอ่อนแอ แต่ด้วยความรัก เอาใจใส่จนเกิดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีเก็บและการดูแลที่ถูกต้อง ทำให้ผักหวานป่าแตกยอด แข็งแรงพร้อมขยายพันธุ์คืนสู่ชุมชน การดูแลต้นผักหวานป่าจึงฝึกฝนทั้งความรับผิดชอบและช่วยกล่อมเกลาจิตใจให้ประณีตอ่อนโยน เมื่อผักหวานป่าเติบโตงอกงาม หัวใจของเด็ก ๆ ก็เติบโต งอกงามด้วยเช่นกัน
เครือข่าย: โรงเรียนสีคิ้วหนองหญ้าขาว จ. นครราชสีมา
วิถีพอเพียง สู่ชุมชนคุณธรรม
โรงเรียนสีคิ้วหนองหญ้าขาวจัดให้ทุกวันพุธเป็นวันกิจกรรมอิสระที่เด็กเลือกทำได้ตามความสนใจ ไม่ว่าจะเป็นห้องเรียนเสริมทักษะทางวิชาการ ฝึกงานอาชีพ เล่นกีฬา หรือออกไปเรียนรู้ในชุมชนกับคนดีต้นแบบ เช่น ลุงสมพงษ์ เนื่องจากนิล เจ้าของสวนเกษตรอินทรีย์ ซึ่งเด็กจะได้ทั้งความรู้และซึมซับคุณธรรม ความขยันอดทน และวีถีชีวิตแบบพอเพียง และเมื่อถึงเวทีประชุมประจำเดือนของหมู่บาน บทเรียนความรู้ต่าง ๆ จากประสบการณ์ตรงของเด็ก ๆ เช่น การทำน้ำหมักชีวภาพ การทำกระสุนจุลินทรีย์ การอนุรักษ์และขยายพันธุ์ผักหวาน ก็เผยแพร่กลับสู่ชุมชนเพื่อขยายความรู้เรื่องวิถีพอเพียงให้กลับไปหมุนสร้างชุมชมคุณธรรมควบคู่กันไป
เครือข่าย: โรงเรียนสีคิ้วหนองหญ้าขาว จ. นครราชสีมา
กินข้าวหมดจาน หนูทำได้
ครูและนักเรียนโรงเรียนนฤมลทิน ธนบุรี ช่วยกันทำโครงการ “รณรงค์ รู้คุณค่าอาหารและลดเศษอาหารต้านโลกร้อน” เพราะพบว่าแต่ละวันมีเศษอาหารเหลือทิ้งจำนวนมาก เครื่องมือสำคัญในการรณรงค์ คือ สัญลักษณ์มือ เพื่อบอกความต้องการปริมาณอาหารของตนว่าต้องการมาก พอดี หรือน้อย เป็นการฝึกความรับผิดชอบเล็ก ๆ ที่เด็กทุกคนทำได้ โครงการนี้ยังบูรณาการกับการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ ทำให้เด็กได้เชือมโยงตัวเองเข้ากับโลกกว้าง เพื่อนมนุษย์ และสิ่งแวดล้อม เกิดเป็นจิตสำนึกใหม่ที่งดงามและเปี่ยมพลัง
เครือข่าย: โรงเรียนนฤมลทิน ธนบุรี กรุงเทพฯ
บ้านคุณธรรม
กิจกรรมหนึ่งในโครงการ “นักเรียนดี มีวินัย ใส่ใจพัฒนา” ของโรงเรียนบ้านแม่จ๊าง คือ “ค่ายคุณธรรม” ซึ่งมุ่งปลูกฝังระเบียบวินัยและความรับผิดชอบ โดยเฉพาะเรื่องความสะอาด หลังกลับจากค่าย เด็ก ๆ ก็เกิดการเปลี่ยนแปลง ช่วยกันทำความสะอาดโรงเรียนอย่างตั้งใจและเต็มใจมากขึ้น ครูจึงขยายผลไปสู่ชุมชน จัดประกวด “บ้านคุณธรรม” ขึ้น เพราะบ้านแม่จ๊างเป็นชุมชนบนดอยสูงทุรกันดาร ขาดแคลนทั้งสาธารณูปโภคและความเข้าใจเรื่องสุขอนามัยพื้นฐาน ทุกวันนี้บ้านแม่จ๊างกลายเป็นชุมชนที่สะอาดน่าอยู่ ทำให้ทุกคนตระหนักว่าคุณธรรมง่าย ๆ อย่างเรื่องระเบียบวินัยและความสะอาดก็สร้างความเปลี่ยนแปลงที่ดีได้
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านแม่จ๊าง จ. แม่ฮ่องสอน
เสริมสร้างเด็กดีมีวินัย
เพียงพลิกมุมมองเกี่ยวกับวินัย จากกฎระเบียบ ข้อบังคับที่น่าเบื่อให้กลายเป็นเรื่องดีที่น่าทำ กิจวัตรประจำวันเล็ก ๆ ในโรงเรียนจึงเปลี่ยนไป ทั้งการเข้าแถว การวางรองเท้า การรับประทานอาหาร และการทำความสะอาด เป็นกิจกรรมดีที่เด็ก ๆ เต็มใจทำ นี่คือ กระบวนการบ่มเพาะวินัยลงในใจเด็ก จากแรงเสริมเชิงบวกที่โรงเรียนต้นบากราษฎร์บำรุง สร้างเด็กดีมีวินัยได้อย่างน่าทึ่ง
เครือข่าย: โรงเรียนต้นบากราษฎร์บำรุง จ. ตรัง
เด็กบางใหญ่ รักป่าชายเลน
เนื่องจากป่าชายเลนของชุมชนอยู่ในสภาพเสื่อมโทรมและถูกทำลายจนแทบไม่เหลือ โรงเรียนวัดบางใหญ่จึงปลูกฝังจิตสำนึกรักป่าให้กับลูกหลานของชุมชน โดยให้เด็กมีส่วนร่วมคิดและลงมือทำ โดยเริ่มจากพื้นที่ชายเลน ๗ ไร่ในบริเวณโรงเรียน เด็ก ๆ ดูแลรักษา ทั้งเดินสำรวจ ตัดเถาวัลย์ ปลูกเสริม อย่างใส่ใจ ป่าชายเลนผืนเล็กก็ค่อย ๆ ฟื้นคืนชีวิต กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ให้เด็กรุ่นต่อไปได้เห็นคุณค่าและเป็นกำลังสำคัญในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน
เครือข่าย: โรงเรียนวัดบางใหญ่ จ. นครศรีธรรมราช
เศรษฐกิจพึ่งตน สร้างครอบครัว ชุมชนอบอุ่น
โรงเรียนบ้านจับไม้นำแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงมาทำอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง บูรณาการเข้ากับการเรียนการสอน ทั้งปลูกผัก เพาะเห็ด เลี้ยงปลา ฯลฯ ทุก ๆ วันจึงมีผลผลิตสดใหม่ ปลอดภัย เลี้ยงทุกคนในโรงเรียน เมื่อทำได้ผลดีโรงเรียนจึงขยายแนวคิด ชักชวนให้ชุมชนหันมาปลูกผักเลี้ยงปลาไว้กินเอง ขณะเดียวกันก็ดึงทุนดีของชุมชนอย่างภูมิปัญญาในงานหัตถกรรมพื้นบ้าน โดยเฉพาะการสานกระติ๊บจากคล้ามาพัฒนาเป็นหลักสูตรท้องถิ่น ให้ทุกคนสามารถช่วยกันทำในเวลาว่าง สร้างครอบครัวอบอุ่นและชุมชนเข้มแข็งบนฐานของเศรษฐกิจที่พึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน
เครือข่าย: โรงเรียนบ้านจับไม้ จ. หนองคาย
- Printer-friendly version
- Login or register to post comments
