ชุมชนคุณธรรม วิถีพอเพียง
ศูนย์รวมความรัก ศูนย์รวมความดี
ชาวบ้านผาสวรรค์ ส่วนใหญ่ต้องออกไปทำงานรับจ้าง ทำให้ลูกหลานที่ยังเล็กขาดคนดูแล พระครูสัจจญาณประสุต เจ้าอาวาสวัดถ้ำผาสวรรค์ จึงชวนชาวบ้านช่วยกันซ่อมแซมดัดแปลงศาลาการเปรียญหลังเก่าเป็นศูนย์เด็กเล็กและขอแรงคนดีมีความสามารถมาเป็นครูอาสาดูแลเด็ก ชาวบ้านก็ช่วยกันบริจาคเงินคนละเล็กละน้อยไว้เป็นค่าอาหารกลางวันและนมให้เด็ก ๆ ได้อิ่มท้อง ศูนย์เด็กเล็กจึงเป็นทั้งศูนย์รวมความรักและความดีของทุกคนในชุมชน
เครือข่าย: วัดถ้ำผาสวรรค์ จ. เลย
ภารกิจแผ่นดินสะอาด
ทุกวันพฤหัสบดี พระครูสัจจาณประสุต เจ้าอาวาสวัดถ้ำผาสวรรค์จะชวนเด็ก ๆ ในศูนย์เด็กเล็กออกมาทำ “ภารกิจแผ่นดินสะอาด” คือ ช่วยกันเก็บขยะในชุมชน ถนนของหมู่บ้านจึงกลายเป็นสนามให้เด็กตัวเล็ก ได้วิ่งแข่ง ช่วยกันสอดส่อง และเก็บสิ่งที่ทำให้ “บ้าน” ไม่สะอาด กิจกรรมง่าย ๆ นี้ช่วยพัฒนาการเรียนรู้ทั้งร่างกายและจิตใจ คือ ฝึกฝนการทำงานเพื่อส่วนรวมด้วยจิตอาสา นอกจากนี้พระทุกรูปในวัดที่มาเป็นพี่เลี้ยงก็ได้ฝึกฝนการลดทิฐิ ลดตัวตน และทำความดีเป็นแบบอย่างให้เด็ก ๆ และคนในชุมชนด้วย
เครือข่าย: วัดถ้ำผาสวรรค์ จ. เลย
ขยะความดี
ขยะจำนวนมากที่พระครูสัจจญาณประสุต และเด็ก ๆ จากศูนย์เด็กเล็กวัดถ้ำผาสวรรค์ ช่วยกันเก็บจากในชุมชนจะนำมาคัดแยกที่วัด ซึ่งคนรับผิดชอบงานนี้ คือ สังวาล สู้ศึก ที่พิการทางสมอง งานเล็ก ๆ ที่หลายคนรังเกียจกลับเป็นหน้าที่สำคัญที่ทำให้สังวาลรู้สึกมีคุณค่าในสังคม ขยะที่คัดแยกแล้วก็ส่งไปเป็นวัตถุดิบในงานหัตถกรรมของคนชราและคนพิการ ส่วนที่เหลือนำไปขายได้เงินหมุนกลับมาพัฒนาศูนย์เด็กเล็ก ขยะไร้ค่าจึงมีราคาทางจิตใจ และเป็นสื่อกลางให้คนทั้งชุมชนทำความดี
เครือข่าย: วัดถ้ำผาสวรรค์ จ. เลย
เกษตรเพื่อชีวิต
กลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขจังหวัดนครสวรรค์ไปอบรมในโครงการ “พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้นำด้านสาธารณสุข” ที่โรงเรียนผู้นำ จังหวัดกาญจนบุรี เมื่อกลับมาแล้ว หลายคนเปลี่ยนแปลงวิธีคิดในการใช้ชีวิต เปลี่ยนวิถีการทำเกษตรจากการใช้เคมีเป็นวิถีเกษตรอินทรีย์ และเรียนรู้ฝึกฝนการพึ่งตนเองและเกื้อกูลกัน จึงทำให้ค้นพบความสุขในชีวิตมากขึ้น เช่น ธรรมกมล พรพลชล กลับมาเริ่มทำการเกษตรอินทรีย์ ได้ผลผลิตกินเองในครอบครัว แล้วยังนำมาขายที่วัด ทั้งผักสด ๆ และที่แปรรูปเป็นอาหารมังสวิรัติ แม้รายได้น้อยลง แต่ก็อิ่มทั้งบุญและอิ่มทั้งใจ
เครือข่าย: สมาคมอาสาสมัครสาธารณสุขจังหวัดนครสวรรค์
สะสมทรัพย์ สะสมความดี
“สัจจะ คือ ทำแล้วต้องทำให้จริง” เป็ นหลักคิดสำคัญที่พระสุบิน ปณีโต ผู้ริเริ่มโครงการ “สัจจะสะสมทรัพย์เพื่อพัฒนาคุณธรรมครบวงจรชีวิต” สอนให้ชาวบ้านยึดถือและลงมือปฏิบัติ นี่จึงเป็นหัวใจที่ทำให้กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ของชาวจังหวัดตราดยืนหยัดเข้มแข็งมากว่า ๑๕ ปี กระบวนการสร้างสัจจะสะสมทรัพย์มีทั้งการสร้างกฎกติการ่วมกัน การถือสัจจะที่จะลด ละ เลิก ความฟุ่มเฟือย อบายมุข และความไม่ดีต่าง ๆ และใช้การบริหารจัดการที่ซื่อตรง มีประสิทธิภาพ กระบวนการนี้จึงไม่ได้หมายถึงแค่การสะสมทรัพย์ที่เป็นตัวเงิน แต่เป็นการสะสมความดีที่จะช่วยฟื้นฟูคุณธรรมของชุมชนให้เข้มแข็งขึ้น
เครือข่าย: โครงการสัจจะสะสมทรัพย์ เพื่อพัฒนาคุณธรรมครบวงจรชีวิต จ. ตราด
ชีวิตใหม่
ป้าอิ่ม เชาวสิทธิ์ เคยฆ่าตัวตายเพราะปัญหาหนี้สิน แต่รอดชีวิตมาได้ และเริ่มค้นพบว่ายังมีทางออกอื่นอีกเมื่อเข้าร่วมกลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์และฝึกทำบัญชีครัวเรือน ทำให้ป้าอิ่มเริ่มตัดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น รู้จักเก็บออมเงิน และทำงานสุจริตอย่างขยันขันแข็ง จนกระทั่งหนี้สินเริ่มลดลง จากที่เคยสิ้นหวังก็กลับมีกำลังใจมากขึ้น เพราะหลักคุณธรรมที่ได้เรียนรู้จากการลงมือปฎิบัติจริง ทำให้ป้าอิ่มมีชีวิตใหม่ที่แข็งแรงและมีความสุขยิ่งขึ้น
ชุมชนเป็นสุข เวทีชาวบ้าน เพื่อคุณธรรมยั่งยืน
ชาวชุมชนบางสระเก้าเคยเป็นทุกข์หนักจากการเป็นหนี้ แต่เมื่อได้เครื่องมือดี คือ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ชีวิตก็เริ่มเกิดการเปลี่ยนแปลง ตั้งแต่ปี ๒๕๔๗ ทุก ๆ ๑๕ วัน พวกเขาจะนัดรวมตัวกันจัดเวที “ชุมชนเป็นสุข” เพือช่วยกันระดมความคิด วางแผนการใช้จ่าย การออม การใช้หนี้ จากการทำบัญชีครัวเรือน ทั้งยังชักชวนกันตังสัจจะอธิษฐาน ลด ละ เลิกพฤติกรรมที่ฟุ่มเฟือยและบั่นทอนความสุขในครอบครัว พลังของการเรียนรู้ร่วม ช่วยกันคิด ช่วยกันแก้ และกระบวนการกลุ่มที่ช่วยกระตุ้นเตือน และตรวจสอบกันเอง ทำให้แก้ปัญหาใหญ่อย่างเรื่องหนี้สินได้ และคืนความอยู่เย็นเป็นสุขกลับสู่ชุมชน
เกษตรแห่งบุญ
บ้านราชธานีอโศก เป็นชุมชนปฏิบัติธรรมซึ่งกินอาหารมังสวิรัติ พืชผัก ทั้งหมดมาจากฝีมือคนในชุมชนกลุ่มกสิกรรมริมมูลที่ทำการเกษตรด้วยจุดยืนว่าไม่ต้องการทำลายและเบียดเบียนผู้อื่นทั้งทางตรงและทางอ้อม จึงปฏิเสธการใช้สารเคมีเป็นพิษอย่างสิ้นเชิง ตลอดเวลาจึงต้องพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีต่าง ๆ จนสามารถผลิตได้ดีและมากพอเลี้ยงคนทั้งชุมชน และยังเหลือพอแจกจ่ายสู่นอกชุมชนอีกด้วย ทุกวันนี้บ้านราชธานีอโศกจึงเป็นศูนย์การเรียนรู้เรื่องกสิกรรมไร้สารพิษ ชุมชนพึ่งตนเองบนฐานคุณธรรม สำหรับเยาวชนและประชาชนทั่วไป
เครือข่าย: ชุมชนราชธานีอโศก จ. อุบลราชธานี
ชุมชนนักปฏิบัติธรรม
ชุมชนนักปฏิบัติธรรม “ศีรษะอโศก” เป็นชุมชนที่ผู้คนอยู่กันอย่างเรียบง่าย กินน้อย ใช้น้อย แต่ทำมาก คือทำการงานที่เป็นประโยชน์ทั้งต่อคนในชุมชนและคนภายนอกที่เข้ามาเรียนรู้ดูงาน นั่นคือ วิถีชีวิตพึ่งตนเองด้วยการทำเกษตรธรรมชาติ แต่ละปีจึงมีคนนับหมื่นมาเข้ารับการอบรมที่ศูนย์การเรียนรู้ศีรษะอโศก ซึ่งนอกจากจะสอนเทคนิควิธีการพัฒนาดิน การพัฒนาสูตรปุ๋ย ฮอร์โมน การไล่แมลง ฯลฯ แล้ว ที่นี่ยังฝึกให้ผู้เข้ารับการอบรมได้ใช้ชีวิตในแนวทางบุญนิยม และรักษาศีล ๕ ละเว้นอบายมุขต่าง ๆ อีกด้วย
เครือข่าย: ชุมชนศีรษะอโศก จ. ศรีสะเกษ
ศูนย์เรียนรู้กสิกรรมพึ่งตน
ศูนย์การเรียนรู้ศีรษะอโศกสามารถพัฒนาเครื่องผลิตปุ๋ยเม็ดชีวภาพขนาดเล็ก มีประสิทธิภาพสูงได้สำเร็จ นักเรียนโรงเรียนสัมมาอาชีวศึกษา ศีรษะอโศกก็ช่วยกันผลิตขึ้นในราคาไม่แพง เพราะรู้ว่าถ้าเกษตรกรเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิตถึงจะพึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน ทุก ๆ เดือนจึงมีเกษตรกรหลากหลายกลุ่มหมุนเวียนมาที่ศูนย์ นอกจากจะมารอรับเครื่องผลิตปุ๋ยที่สั่งซื้อไว้ แต่ละกลุ่มต้องมาเรียนรู้ร่วมกันด้วย ทำให้เกิดความสัมพันธ์เป็นเครือข่ายชุมชนผู้ทำกสิกรรมไร้สารพิษกลับมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างต่อเนื่อง
เครือข่าย: ชุมชนศีรษะอโศก จ. ศรีสะเกษ
เครือข่ายกสิกรรมไร้สารพิษ
ชาวบ้านตำบลภูเงินกลุ่มหนึ่งสมัครใจไปเรียนรู้การทำเกษตรอินทรีย์แบบครบวงจรที่ศูนย์การเรียนรู้ศีรษะอโศก และด้วยการสนับสนุนทั้งความรู้และกําลังใจจากเครือข่ายที่ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง สมาชิกหลายคนในกลุ่มจึงหันมาทำเกษตรปลอดสารได้ ๑๐๐% ทุกวันนี้นอกจากจะผลิตพืชผักปลอดสารขายให้คนในชุมชนแล้ว ชาวตำบลภูเงินกลุ่มนี้กลายเป็นหนึ่งในเครือข่ายกสิกรรมไร้สารพิษที่ช่วยกันขยายความคิดชักชวนเพื่อนบ้าน รวมถึงเด็ก ๆ ในโรงเรียนภูเงินทำโครงการ “ปลูกผักไร้สารพิษ เพื่ออาหารกลางวัน” อีกด้วย
เครือข่าย: ชุมชนศีรษะอโศก จ. ศรีสะเกษ
กตัญญูต่อแผ่นดิน
เวลาไม่ถึง ๑๐ ปี ชาวบ้านตำบลบัวใหญ่กว่าร้อยละ ๙๐ ได้ละทิ้งวิถีเกษตรกรรมดั้งเดิม หันมาบุกรุกทำลายป่าเพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจ ดังนั้นธรรมะหัวข้อหนึ่งที่พระนักเทศน์ได้หยิบยกมาเทศน์ในกิจกรรม “ลานธรรม” คือ การกตัญญูกตเวทีต่อผืนแผ่นดิน เพื่อใช้หลักธรรมคำสอนมาเป็นเครื่องเตือนสติ เกิดความรู้เท่าทัน หันมาดำรงชีวิตแบบพอเพียง เพื่อฟื้นคืนความร่มเย็นเป็นสุขกลับมาสู่ชุมชนและผืนแผ่นดินอีกครั้ง
เครือข่าย: เครือข่ายแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ต. บัวใหญ่ จ. น่าน
ภูมิปัญญาด้านไม่มีหนี้
ชาวบ้านวัดจันทร์ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา พบว่าหนี้สินเป็นปัญหาใหญ่ที่นำความทุกข์มาให้มากที่สุด จึงได้ริเริ่ม “โครงการฟื้นฟูภูมิปัญญา นำพาสู่วิถีทางแก้จน” ขึ้น โดยลงไปเก็บข้อมูลศึกษาชีวิตของบุคคลในชุมชนที่มีคุณธรรมและใช้ภูมิปัญญาในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะอย่างยิ่งภูมิปัญญาด้านไม่มีหนี้ เช่น ลุงซ้อน ซึ่งมีนาเพียง ๓ ไร่ แต่เลี้ยงดูครอบครัวที่มีลูกถึง ๘ คนมาได้อย่างดีโดยไม่เคยกู้หนี้ หรือลุงแปลที่ใช้ความขยันอดทน มีหลักคิดใช้ชีวิตเรียบง่าย พึ่งตนเอง และไม่แตะต้องเหล้า การพนัน เป็นต้น เพื่อเป็นบทเรียนให้คนในชุมชนได้เรียนรู้จากตัวอย่างจริงใกล้ตัว
เครือข่าย: โครงการฟื้นฟูภูมิปัญญา นำพาสู่วิถีทางแก้จน จ. สงขลา
ชีวิตพอเพียง
ประยงค์ จันทบูรณ์ หรือป้ายิ้ม เป็นคนหนึ่งที่ชาวบ้านวัดจันทร์ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ยกย่องให้เป็นผู้มีภูมิปัญญาด้านการเกษตร เพราะป้ายิ้มเป็นคนอุตสาหะ อดออม ใช้ชีวิตอย่างพอเพียง พึ่งตนเอง แม้จะมีที่ดินเพียงผืนน้อยหลังบ้านก็ยังทำเกษตรปลอดสารเลี้ยงครอบครัว ที่สำคัญ คือ ป้ายิ้มเป็นคนซื่อสัตย์ ทุกคนในชุมชนที่นำข้าวมาสีที่โรงสีข้าวเล็ก ๆ ของป้ายิ้มมั่นใจได้ว่านอกจากจะได้ข้าวสารสวยแล้วยังได้ข้าวกลับคืนครบทุกเม็ดด้วย
เครือข่าย: โครงการฟื้นฟูภูมิปัญญา นำพาสู่วิถีทางแก้จน จ. สงขลา
ป่าพรุควนเคร็ง
เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๔-๒๕๔๕ ป่าพรุควนเคร็งเนื้อที่กว่าแสนไร่เกิดไฟไหม้รุนแรง ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ แหล่งทำมาหากินสำคัญของคนควนเคร็งทั้งตำบล กลายเป็นวิกฤติใหญ่ที่ทำให้ทุกคนต้องหันหน้าเข้าหากันเพื่อหาทางแก้ และค้นพบว่าเหตุปัจจัยสําคัญที่ทำให้ไฟไหม้รุนแรง คือ การที่น้ำไหลออกจากพรุจนหมด คนควนเคร็งจึงร่วมมือร่วมแรงช่วยกันสร้างฝายจำนวนมากกระจายรอบป่าพรุ ทำให้ตลอดหลายปีที่ผ่านมาเกิดไฟไหม้ในป่าพรุน้อยมาก และเกิดการจัดการดูแลรักษาทรัพยากรของชุมชนอย่างรู้ค่าและหวงแหนมาถึงทุกวันนี้
เครือข่าย: เครือข่ายแผนแม่บทชุมชนภาคใต้
เปลี่ยนจากทุกข์เป็นสุข
หลังจากไฟไหม้ใหญ่ในป่าพรุควนเคร็ง ปลาในป่าพรุที่เคยอุดมสมบูรณ์หายไปจนเกือบสูญพันธุ์ ทำให้ชาวควนเคร็งเกิดจิตสำนึกใหม่ จากที่เคยเบื่อปลา ช็อตปลา หันกลับมาให้ความสำคัญเรื่องการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน ทั้งฟื้นฟูป่าและรักษาน้ำ และเรียนรู้ว่า ความโลภคือตัวการทำลายล้าง ต้องลด ละ มาเป็นพอเพียง ทุนทรัพย์ที่มีอยู่ของชุมชนจึงจะเพียงพอ และมีวิถีชีวิตที่คืนสู่ความปกติสุขอีกครั้ง
เครือข่าย: เครือข่ายแผนแม่บทชุมชนภาคใต้
ไหมคุณธรรม
ชาวชุมชนบ้านหนองหญ้าปล้อง อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น สามารถพลิกวิกฤตที่ผู้คนหลงมัวเมาอบายมุข ให้กลับมาเป็นชุมชนที่มีความสุขได้อีกครั้ง ด้วยการฟื้นอาชีพทอผ้าไหมมัดหมี่ของบรรพบุรุษ เพราะทุกขั้นตอนการทำล้วนอาศัยหลักคุณธรรมจึงช่วยขัดเกลาจิตใจของคนทอให้ละเอียดอ่อน และยังช่วยสร้างรายได้ ทำให้พึ่งตนเองได้มากขึ้นและเมื่อขยับเปลี่ยนวิถีการผลิตจากการใช้เคมีในการปลูกหม่อนย้อมไหมมาพึ่งพาธรรมชาติ ก็ยิ่งขยายวิถีชุมชมให้งดงามและเป็นสุขมากขึ้น
เครือข่าย: กลุ่มทอผ้าไหมมัดหมี่บ้านหนองหญ้าปล้อง จ. ขอนแก่น
โฮมแฮง โฮมสเตย์
เมื่อศูนย์คุณธรรมสนับสนุนโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการเรื่อง “รูปแบบการจัดแหล่งเรียนรู้ด้านคุณธรรม เพื่อพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน” ทำให้ชาวบ้านหนองหญ้าปล้อง อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น ค้นพบศักยภาพของชุมชนในฐานะเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม คุณธรรมและวิถีชีวิตได้ จึงจัดเป็น “โฮมสเตย์” ให้นักท่องเที่ยวมาเรียนรู้สัมผัสความดีความงามในวิถีชุมชน เช่น ประเพณีบายศรีสู่ขวัญ การทอผ้าไหม หรือวิถีอยู่กินแบบพอเพียง โดยทุกคนในชุมชนต่างมา “โฮมแฮง” ร่วมแรงแข็งขันกันด้วยความสามัคคี
เครือข่าย: กลุ่มทอผ้าไหมมัดหมี่บ้านหนองหญ้าปล้อง จ. ขอนแก่น
คุณธรรมนำชีวิต
กิจกรรมต่าง ๆ ในหลักสูตรการฝึกอบรมเพื่อพัฒนาคุณธรรมของสถาบันฝึกอบรมผู้นำ จังหวัดกาญจนบุรี มุ่งให้ผู้เข้าอบรมเกิดความเปลี่ยนแปลงภายในตนเอง คือ ลด ละ เลิกสิ่งที่ไม่ดีและเสริมสร้างสิ่งที่ดีเข้าไปแทนที่ โดยเน้นคุณธรรมพื้นฐาน ๖ ประการ คือ สะอาด ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์ เสียสละ และกตัญญู หลังจากทำกิจกรรมผ่านไป ๓ วัน พิเชษฐ มละโยธา หนึ่งในกลุ่มผู้เข้าร่วมอบรม ก็ตัดสินใจเลิกบุหรี่ นับเป็นหนึ่งตัวอย่างดีจากกระบวนการเรียนรู้ที่สร้างความเปลี่ยนแปลงได้จริง
เครือข่าย: สถาบันฝึกอบรมผู้นำ จ. กาญจนบุรี
เครือข่ายผู้นำคุณธรรม
ผู้นำชุมชนกว่า ๕๐ คน ที่เข้าร่วมฝึกอบรมในโครงการ “พัฒนาศักยภาพผู้นำเครือข่ายคุณธรรมภาคอีสาน” ต้องเรียนรู้การใช้ชีวิตแบบกินง่าย อยู่ง่าย บนฐานคิดของเศรษฐกิจพอเพียง ด้วยการลงมือทำเอง เช่น ผสมปุ๋ยหมัก ทำแปลงปลูกผัก ฯลฯ เมื่อรวมกับกิจกรรมการคิดวิเคราะห์ แลกเปลี่ยนเรียนรู้จากกรณีศึกษาที่น่าสนใจ ทำให้ผู้นำชุมชนหลายคนเริ่มมองเห็นแนวทางในการกลับไปพัฒนาชุมชนของตนชัดเจนขึ้น
เครือข่าย: เครือข่ายแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง ภาคอีสาน
เกษตรธรรมชาติทิพย์คีรี
หลังจากมีการทำแผนแม่บทชุมชนในปี ๒๕๔๗ ชาวตำบลคูหาใต้ อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา พบว่า ทั้งปัญหาสุขภาพ ความยากจน และสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรม ล้วนเป็นผลมาจากเกษตรเคมี เกษตรกรกลุ่มหนึ่งจึงรวมกันตั้ง “กลุ่มเกษตรธรรมชาติทิพย์คีรี” ยึดหลักผลิตอย่างรับผิดชอบและขายอย่างมีคุณธรรม คือ ปลูกพืชโดยลด ละ เลิกการใช้สารเคมี โดยเริ่มต้นกับสวนของตัวเองจนกระทั่งได้ผลดี ก็ขยายทั้งความรู้และผลผลิตไปทั่วทั้งในชุมชนจนถึงผู้บริโภคในเมือง เพื่อร่วมกันสร้างสังคมสุขภาวะดีไร้สารพิษ
ปฏิบัติการลดรายจ่าย
เมื่อพบว่าคนในตำบลทุ่งนนทรี อําเภอเขาสมิง จังหวัดตราด มีหนี้สินกันมาก สาเหตุหนึ่งเกิดจากการใช้จ่าย ฟุ่มเฟือย จึงเกิดโครงการ “พัฒนาทุนทางสังคม เพื่อสร้างชุมชนเป็นสุข” ขึ้น โดยทุกวันที่ ๑ ของเดือน ชาวบ้านจะมาเรียนรู้วิธีลดรายจ่ายในครัวเรือน โดยมีอาสาสมัครจากที่ต่าง ๆ มาช่วยให้ความรู้ เช่น อาหารสูตรประหยัด ทำสบู่ และน้ำยาล้างจาน ไว้ใช้เอง ทำให้หลายคนสามารถลดรายจ่ายในครอบครัวลงได้ และยังชวนกันหันมาลด ละ เลิกอบายมุข ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของปัญหาหนี้สินอีก
เครือข่าย: โครงการพัฒนาทุนทางสังคม เพื่อสร้างชุมชนเป็นสุข จ. ตราด
เลิกเหล้า เลิกโลภ เลิกจน
อุดร สุนทร เกษตรกรบ้านแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราด เป็นคนหนึ่งที่ได้ไปศึกษาดูงานที่ศูนย์เรียนรู้ศีรษะอโศก จังหวัดศรีสะเกษ ในโครงการ “พัฒนาทุนทางสังคม เพื่อสร้างชุมชนเป็นสุข” เมื่อกลับมา อุดรก็ได้สติ คิดตั้งต้นชีวิตใหม่ ตัดสินใจเลิกเหล้า ลดความโลภ จากที่เคยทำการเกษตรแบบหวังรวย หันมาทำเกษตรอินทรีย์แบบพออยู่พอกินและทำปุ๋ยชีวภาพใช้เอง ในที่สุดก็สามารถปลดหนี้จำนวนมากได้ อุดรและครอบครัวจึงกลับมามีความสุขอีกครั้ง
เครือข่าย: โครงการพัฒนาทุนทางสังคม เพื่อสร้างชุมชนเป็นสุข จ. ตราด
กลุ่มชาวนา
หลังจากไปเรียนรู้การทำเกษตรอินทรีย์ที่ศูนย์เรียนรู้ศีรษะอโศก จังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มชาวนาหนุ่มไฟแรงของบ้านแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราด ก็ตัดสินใจเลิกใช้สารเคมีในการทำนาและปลูกมันเทศ หันมาใช้ปุ๋ยชีวภาพที่ทํากันเองเพื่อช่วยลดต้นทุน นอกจากนี้ยังเปลี่ยนพฤติกรรมจากกลุ่มที่ชอบเที่ยวสำมะเลเทเมา มาเป็นกลุ่มเรียนรู้ที่เข้มแข็งและพึ่งตนเองได้
เครือข่าย: โครงการพัฒนาทุนทางสังคม เพื่อสร้างชุมชนเป็นสุข จ. ตราด
ตู้เย็นรอบบ้าน
ความทุกข์ที่ทับถมมานานของชาวบ้านสวนหลวง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครศรีธรรมราช คือ ปัญหาที่ทำกินทับซ้อนอยู่กับป่าพรุซึ่งเป็นเขตป่าสงวน แม้จะเรียกร้องอย่างรุนแรงหลายครั้งแต่ก็ไม่เกิดผล เมื่อมีโครงการ “เสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน” จึงเกิดเวทีแลกเปลี่ยนพูดคุยที่ทำให้กลุ่มแม่บ้านมองเห็นว่าปัญหาปากท้องใกล้ตัวจำเป็นกว่า จึงคิด “โครงการตู้เย็นรอบบ้าน” ขึ้น ชักชวนเพื่อนบ้านปลูกพืชทุกอย่างที่กิน บนผืนดินที่มี เพื่อให้ทุกบ้านมีแหล่งผลิตอาหารที่สดและปลอดภัย คุณภาพชีวิตก็ดีขึ้น กลายเป็นความสุขง่าย ๆ ที่สร้างได้ทันทีจากรอบบ้าน
เครือข่าย: โครงการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน จ. สุราษฎร์ธานี
เพลงรัก ถักทอชุมชน
เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ใน “โครงการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน” ของชาวปากแพรก จังหวัดสุราษฎร์ธานี ทำให้บ้าน วัด และโรงเรียน นำปัญหาเรื่องผู้สูงอายุว้าเหว่ และเยาวชนที่หลงใหลกระแสวัฒนธรรมตะวันตกมาแลกเปลี่ยนและค้นหาทางออกร่วมกัน จึงช่วยกันทำโครงการ “โรงเรียนชีวิต” นำเด็ก ๆ มาเรียนรู้คุณธรรมจากคนเฒ่าคนแก่ ผ่านเพลงพื้นบ้านอย่างเพลงบอกและเพลงกล่อมเด็ก ปัญหาจึงเริ่มคลี่คลาย เพราะฐานรากชีวิตและจิตวิญญาณของคนรุ่นก่อนที่ถูกส่งต่อสู่คนรุ่นหลังนั้นได้ช่วยถักทอความสัมพันธ์ระหว่างคนสองวัยและคนในชุมชนให้อบอุ่นและเข้มแข็งขึ้น
เครือข่าย: โครงการเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน จ. สุราษฎร์ธานี
ชุมชนปลอดเหล้า
ในอดีต หลายครอบครัวในตําบลศรีษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน ต้องเผชิญความทุกข์จากเหล้า และเมื่อทำแผนแม่บทชุมชนก็พบว่า ค่าเหล้าและเบียร์ คือ รายจ่ายมหาศาลที่สร้างภาระหนี้สินให้ จึงช่วยกันคิดและวางมาตรการต่าง ๆ เช่น ข้อตกลงงดเหล้าในงานศพ การงดสิทธิ์ได้รับการช่วยเหลือจากกองทุนสวัสดิการของชุมชนหากติดเหล้า รวมถึงขอความร่วมมือจากร้านค้าให้เลิกขายเหล้า วันนี้หลายคนจึงเลิกเหล้าได้ หลายครอบครัวที่เคยทุกข์ก็เปลี่ยนเป็นสุข เพราะทั้งชุมชนช่วยกันสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี ดูแลซึ่งกันและกัน ความสุขจึงกลับคืนมาสู่ทุกคนได้อย่างแท้จริง
เครือข่าย: ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ต. ศรีษะเกษ จ. น่าน
ตำบลคุณธรรม
ตําบลศรีษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน เป็นหนึ่งในต้นแบบตำบลคุณธรรม เพราะยึดหลักอปริหานิยธรรมเป็นแนวทางกำกับทิศทางและแผนพัฒนาของชุมชน โดยทุกครัวเรือนทั้ง ๑๔ หมู่จะมาประชุมกันอย่างพร้อมเพียงเป็นประจำทุกเดือน เพื่อหยิบเอาปัญหาทั้งเรื่องเล็กเรื่องใหญ่ มาพูดคุยและหาแนวทางร่วมในแก้ปัญหา รวมถึงร่วมมือร่วมแรงกันดูแล พื้นที่สาธารณะ จนกลายเป็นชุมชนเข้มแข็งที่งดงามน่าอยู่
เครือข่าย: ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ต. ศรีษะเกษ จ. น่าน
สู่วิถีแห่งความพอเพียง
เมื่อพบว่าชุมชนที่อยู่รอบ ๆ วัดพระบรมธาตุดอยผาส้ม อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ กำลังเผชิญกับภาวะหนี้สิน ทุกข์จากการทำมาหากิน และครอบครัวแตกกระจาย ขาดความอบอุ่น พระสรยุทธ ชยปัญโญ จึงชวนชาวบ้านหันมาใช้ชีวิตแบบพอเพียง โดยสร้างกิจกรรมเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ ๔ ด้าน คือ ๑. อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และป่าต้นน้ำ ๒. เปลี่ยนวิถีการผลิตมาเป็นเกษตรอินทรีย์ และผลิตปัจจัยสี่ พึ่งตนเองให้ได้มากที่สุด ๓. ใช้พลังงานอย่างรู้ค่าและศึกษาหาพลังงานทดแทน ๔. จัดการศึกษาแบบพอเพียง เพื่อให้ลูกหลานมีความรู้และความดี เมื่อทําทั้ง ๔ ด้านไปพร้อม ๆ กัน ความอยู่เย็น เป็นสุขก็ค่อย ๆ กลับคืนมา
เครือข่าย: วัดพระบรมธาตุดอยผาส้ม จ. เชียงใหม่
การศึกษาแบบพอเพียง
เพราะต้องการให้เด็ก ๆ มีความรักผูกพันกับครอบครัวและชุมชนบ้านเกิด รวมทั้งการเติบโตขึ้นอย่างมีศักยภาพ และมี ส่วนร่วมสร้างชุมชนให้เข้มแข็งยั่งยืน พระสรยุทธ ชยปัญโญ รักษาการเจ้าอาวาสวัดพระบรมธาตุดอยผาส้ม จึงจัดการศึกษาแบบพอเพียงเป็นทางเลือกให้กับชุมชนที่ไม่ต้องการส่งลูกไปเรียนไกลในเมือง เด็ก ๆ จะได้เรียนรู้ทักษะชีวิตในด้านต่าง ๆ ผ่านการลงมือปฎิบัติจากโจทย์ในชีวิตจริงและห้องเรียนของจริงที่มีอยู่หลากหลายในชุมชน ทำให้เด็กคิดได้ ทำได้ แก้ปัญหาเป็นและมีความรู้สอดคล้องกับบริบทของชุมชน
เครือข่าย: วัดพระบรมธาตุดอยผาส้ม จ. เชียงใหม่
ธนาคารศีล ๕
สุวรรณ ทองโสมาส และปรีดา ทำเสน สองสามีภรรยาที่เคยหลงใหลอบายมุขจนครอบครัวมีแต่ทุกข์และหนี้สินท่วมตัว กลับเปลี่ยนแปลงชีวิตจนมีความสุขได้ เพราะกลุ่มเพื่อนศีล ๕ หรือกลุ่มนักปฏิบัติธรรมในชุมชนที่คิดทำโครงการ “ธนาคารศีล ๕” ขึ้น โดยจัดประชุมธรรมะทุกเดือนเพื่อนำความหมายของศีล ๕ มาพูดคุย เหนี่ยวโน้มความคิดและจิตใจของผู้ที่เคยหลงใหลไปกับอบายมุข โดยใช้พลังของความเป็นสังฆะหรือชุมชนช่วยกันเรียนรู้จนศีลของทุกคนแข็งแกร่ง งอกงามเป็นดอกผลความดี และสั่งสมเป็นทุนที่เข้มแข็งของชุมชน
- Printer-friendly version
- Login or register to post comments
